اینستاگرام

اینستاگرام خطا بر می گرداند.
منابع زمین گرمایی ایران
۱۳۹۲/۰۹/۲۲ 0

1- مقدمه:

   رشد روزافزون جمعیت، توسعه ى شهرى و نیز اقتصاد انرژى در کشور ما، تولید 90 هزار مگاوات برق در سال 2020 را اجتناب ناپذیر ساخته است. در حدود 98 درصد ظرفیت تولید فعلى نیروگاه هاى برق کشور به کاربرد سوخت هاى فسیلى متکى است. حال آن که محدودیت منابع سوخت فسیلى، رشد مصرف داخلى و نبودذ منابع کافى براى صادرات از یک سو، و موازین و معیارهاى زیست محیطى توسعه ى پایدار از سوى دیگر، کاربرد انرژى هاى تجدید شونده در بستر تولید را اجتناب ناپذیر ساخته است.

   به رغم پتانسیل هاى بسیار مناسب به منظور کاربرد انرژى زمین گرمایى، به دلیل نبود سیاست گذارى هاى کلان در زمینه ى به کارگیرى انرژى تجدید پذیر، و فقدان فناورى مناسب در خصوص حفارى عمیق، مهندسى مخازن، ساخت و نیز بهره بردارى از نیروگاه هاى زمین گرمایى، و بالاخره وجود رقیب سرسخت منابع ارزان سوخت هاى فسیلى، بهره بردارى از پتانسیل هاى مزبور کماکان جدى گرفته نشده است.

   از سوى دیگر، هم گام با سیاست دولت در راستاى کاهش وابستگى به اقتصاد تک محصولى، تحولى اساسى در سیاست دولت مبتنى بر کاربرد انرژى هاى تجدید پذیر در حال شکل گیرى است و دوایر متعددى با محوریت مرکز انرژى هاى نو در وزارت نیرو، سازمان انرژى اتمى و نیز سازمان زمین شناسى، به عنوان متولى تهیه داده هاى پایه در حال کار روى موضوع مذکور هستند.

   هم گام با سیاست (مرکز انرژى هاى نو) وزارت نیرو براى جذب سرمایه گذارى خارجى در سال 1375، گروهى متشکل از کارشناسان ایرانى و فیلیپینى مبادرت به برداشت هاى تفصیلى زمین شناسى، هیدروژئوشیمیایى و ژئوفیزیک در ناحیه ى (دره قطور) کردند. همچنین در اوائل سال 1376، هم گام با تشکیل گروهى متشکل از کارشناسان نیوزیلندى و ایرانى، بنا شد این گروه، مطالعاتى تفصیلى روى آتشفشان سبلان و پیرامون آن، مشتمل بر منطقه ى (سرعین)، انجام دهند. با عنایت به لزوم افزایش ظرفیت نصب شده ى نیروگاهى، به نظر مى رسد بهره بردارى از انرژى هاى تجدید پذیر به منظور تغییر در سبد انرژى، اجتناب ناپذیر باشد. به کارگیرى انرژى زمین گرمایى حداقل در نواحى شمال غربى کشور مى تواند، به عنوان گزینه اى به منظور تغییر کاربرى سوخت هاى فسیلى مطرح شود و این نکته وقتى حائز اهمیت مضاعف مى گردد که توجه داشته باشیم، با وجود تمام فعالیت هاى عمرانى صورت پذیرفته در سال هاى پس از انقلاب، ظرفیت نصب شده ى نیروگاهى کشور صرفا 22 هزار مگاوات افزایش یافته است

 geothermal

 2- تاریخچه استفاده از انرژی زمین گرمایی در ایران

کشور ما ایران، از نظر منابع انرژی زمین گرمایی، بسیار غنی است و بر روی کمربند زمین گرمایی جهان قرار دارد.

از نظر بین المللی در مقام چهاردهم قرار گرفته است. صدها چشمه آب گرم و سابقه آتشفشانی و زلزله خیز بودن ایران نیز این نکته را تایید می کند. به هر حال زمین شناسان عقیده دارند که ایران دارای منابع عظیم انرژی زمین گرمایی است که می تواند آن را به مقدار چشمگیری برق تبدیل کند.

در کشور ما ایران از سال ۱۳۵۴ و به منظور شناسایی پتانسیل های منبع انرژی زمین گرمایی مطالعات گسترده ای توسط وزارت نیرو با همکاری مهندسین مشاور ایتالیایی  ENELدر نواحی شمال و شمال غرب ایران در محدوده ای به وسعت ۲۶۰ هزار کیلومتر مربع آغاز گردید. نتیجه این تحقیقات مشخص نمود که مناطق سبلان، دماوند، خوی، ماکو و سهند با مساحتی بالغ بر ۳۱ هزار کیلومتر مربع جهت انجام مطالعات تکمیلی و بهره برداری از انرژی زمین گرمایی مناسب می باشند.

در همین راستا برنامه اکتشاف، مشتمل بر بررسی های زمین شناسی، ژئوفیزیک و ژئوشیمیایی برنامه ریزی شد.

در سال ۱۳۶۱ با پایان یافتن مطالعات اکتشاف مقدماتی در هر یک از مناطق ذکر شده، نواحی مستعد با دقت بیشتری شناسایی شده و در نتیجه در منطقه سبلان: نواحی مشکین شهر، سرعین و بوشلی، در منطقه دماوند ناحیه: نونال، در منطقه ماکو خوی نواحی: سیاه چشمه و قطور و در منطقه سهند پنج ناحیه کوچکتر جهت تمرکز فعالیت های فاز اکتشاف تکمیلی انتخاب شدند.

پس از یک وقفه نسبتاً طولانی و با هدف فعال نمودن مجدد طرح، گزارش های موجود مجدداً در سال ۱۳۶۹ توسط کارشناسان  UNDP  بازنگری شده و منطقه زمین گرمایی مشکین شهر به عنوان اولین اولویت جهت ادامه مطالعات اکتشافی معرفی شد. علاوه بر مناطق یاد شده اخیراً توسط سازمان انرژی های نو ایران ۱۰ پتانسیل جدید و مستعد دیگر در نواحی مرکزی و جنوب کشور در غالب طرح پتانسیل سنجی انرژی زمین گرمایی ایران شناسایی شده است که طرح اکتشافی آنها در دست تهیه است.

در اولویت اول به منظور ادامه مطالعات قبلی و تکمیل نمودن فاز اکتشاف در ناحیه مشکین شهر در سال ۱۳۷۴ کارشناسان معاونت امور انرژی وزارت نیرو با هدف نصب اولین نیروگاه زمین گرمایی در کشور برنامه فاز اکتشاف تکمیلی را تهیه و بخش مطالعات سطح الارضی شامل عملیات ژئوفیزیکی، زمین شناسی و بررسیهای ژئوشیمیایی و ماهواره ای با اعتباری معادل ۸۲۶ هزار دلار آغاز گردید این مطالعات توسط مهندسین مشاور کینگستون موریسون از کشور نیوزلند و با مدیریت سازمان انرژیهای نو ایران طی سال ۱۳۷۷ به انجام رسید که حاصل این مطالعات منجر به تخمین درجه حرارت احتمالی مخزن در حد۲۴۰ درجه سانتیگراد و تعیین نقاط حفاریهای اکتشافی در دامنه های شمالی سبلان مشرف به جنوب شهرستان مشکین شهر گردید. با هدف دستیابی به نقاط حفاری و آماده سازی سایتهای حفاری و همچنین ساخت تجهیزات مربوط به تست چاهها، شرکت مشانیر به منظور تهیه نقشه های اجرایی و سپس نظارت بر مراحل ساخت بعنوان مشاور و ناظر ایرانی برگزیده شده و پیمانکاران مورد نیاز نیز از طریق برگزاری مناقصات انتخاب شدند و در نتیجه با اعتباری بالغ بر ۲۰ میلیارد ریال کار ترمیم راه مشکین شهر به موئیل به طول ۱۶ کیلومتر و احداث جاده های دسترسی از روستای موئیل به سایتهای حفاری به طول ۹ کیلومتر، ترمیم و احداث چند دهانه پل احداث کمپ مرکزی شامل سوله های نگهداری تجهیزات و مواد مصرفی حفاری و کمپ رفاهی جهت اسکان پرسنل در سایت، احداث سه سکوی حفاری و تأسیسات آبرسانی شامل ایستگاه پمپاژ، مخزن ذخیره آب با گنجایش ۵ هزار متر مکعب و خط لوله انتقال آب به طول ۷ کیلومتر و همچنین ساخت تجهیزات و ادوات مربوط به آزمایش چاه ها طی سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۱ به اجرا درآمد.

همزمان به منظور انتخاب پیمانکار برای انجام حفاری های اکتشافی طی یک مناقصه بین المللی شرکت ملی حفاری ایران بعنوان پیمانکار حفاری انتخاب شد. عملیات اجرایی حفر اولین چاه اکتشافی زمین گرمایی ایران به عمق سه هزار متر آبانماه ۱۳۸۱ آغاز و با نظارت مهندسین مشاور  SkMاز نیوزلند و تحت بدترین شرایط جوی و دمای ۳۰ درجه سانتیگراد زیر صفر در طول زمستان ادامه یافت.

عملیات حفاری اولین چاه در پایان اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۲ خاتمه یافت و طی مدت ۱۸ ماه حفاری های اکتشافی شامل سه حلقه چاه اکتشافی عمیق با عمق ۳۲۰۰متر، ۳۱۷۶ و ۲۲۶۰ مترو دو حلقه چاه تزریقی با عمق حدود ۶۵۰ متر به پایان رسید. پس از به پایان رسیدن عملیات حفاری، تجهیزات فلزی تست جریان چاه در محل مورد نظر نصب گردید و در تاریخ ۹/۳/۸۳ عملیات تست اولین چاه زمین گرمایی کشور آغاز گردید. نتایج تست به شرح ذیل می باشد. تست دومین چاه زمین گرمایی نیز در تاریخ ۱۷/۶/۸۳ انجام شد.

همزمان با کلیه فعالیت های ذکر شده سازمان انرژی های نو ایران با همکاری سازمان بهره وری انرژی ایران، ضمن تجهیز آزمایشگاه و ایستگاه پایش صحرایی، مطالعات سیستماتیک و گسترده ای را جهت پایش محیط زیست منطقه و کنترل اثرات زیست محیطی ناشی از اجرای طرح انجام داد.

از بدو فعال شدن مجدد طرح، در سال ۱۳۷۴ در جهت تأمین اهداف پروژه و بومی نمودن دانش در زمینه کاربرد انرژی زمین گرمایی تاکنون بیش از ۱۵ کارشناس ایرانی در دانشگاه سازمان ملل در کشور ایسلند و مرکز آموزش سازمان ملل در نیوزیلند تربیت شده و یا در حال آموزش می باشند پس از پایان یافتن تست چاه ها اطلاعات مورد نیاز جهت انجام مدلسازی و مطالعات مهندسی مخزن و در نتیجه برآورد پتانسیل حرارتی مخزن زمین گرمایی در منطقه مشکین شهر فراهم خواهد شد و در نهایت مطالعات امکان سنجی طرح ضمن ارائه طرح توسعه و بهره برداری از میدان زمین گرمایی سبلان ادامه خواهد یافت. امید است ضمن دستیابی به نتایج مثبت در حفاری های اکتشافی و هم چنین تأمین اعتبارات مورد نیاز جهت ادامه طرح شاهد نصب و راه اندازی اولین نیروگاه زمین گرمایی کشور در این منطقه باشیم.

3-شواهد وجود منابع زمین گرمایی در ایران

موقعیت قرارگیری ایران در مرزهای تکتونیکی از نیروی عظیم نهفته در کالبد ایران حکایت دارد. فشار صفحه قاره ای عربستان و صفحه اقیانوس هند از سوی دیگر باعث تغییر شکلهای وسیعی در ایران شده است. منطقه زاگرس چین خورده، و راندگی آن شواهد سطحی عظیم این نیروها هستند. قرار گرفتن در کمربند تکتونیکی حاشیه صفحات باعث شده است که گستره ایران از لحاظ زمین ساختاری بسیار فعال باشد. حضور در کمربند آتشفشانی و زلزله حضور پتانسیل های متعدد زمین گرمایی را قطعی می سازد. با رجوع به فعالیت های آتشفشانی، ماگماتیسم و مرور شواهد و ظهورهای سطح الارضی چشمه های آب گرم و گل فشان ها و خروج گازها و بررسی زون های آلتراسیون ناشی از عملکرد آبهای گرم بر این گمان صحه نهاده است.

در قالب شاخص های فوق در بسیاری از مناطق ایران می توان آنومالی های زمین گرمایی دال بر وجود پتانسیل های بالای زمین گرمایی را دنبال کرد و با بررسی های ساختارشناسی و زمین شناسی منطقه ای نظیر ظهورهای سطحی (چشمه های آبگرم)، زون های آلتراسیون، محل درزه ها و گسل ها ،بررسی های چینه شناسی تکمیلی در مورد پتانسیل هر منطقه گزارش های تفصیلی و جامعی تهیه نمود.

4-مناطق اولویت دار از نظر انرژی زمین گرمایی در ایران

از نظر زمین گرمایی، مناطقی که دارای آتشفشانی نئوژن-کواترنر و کواترنر هستند، مانند دماوند، پیرامون، سهند، سبلان، و به طور کلی بخش های زیادی از آذربایجان، دارای جریان گرمایی غیرعادی می باشند. نمود سطحی این جریان گرمایی غیرعادی می باشند. نمود سطحی این بی هنجاری های گرمابی به صورت چشمه های آب گرم و معدنی در البرز مرکزی و آذربایجان دیده می شود. وجود حدود 100 چشمه آب گرم در آذربایجان، گویای این حقیقت است. دماسنجی این آب ها، فرضیه وجود بی هنجاری گرمایی را در کل منطقه اثبات رسانده است. به طوری که درسه ناحیه البرز باختری، البرز مرکزی و آذربایجان مانند نواحی سبلان و سهند، دماهایی از 200 تا 240 درجه سانتیگراد با توزیع یکنواخت شناخته شده است.

نتایج آزمایش های ایزوتوپی اکسیژن این آب ها، نشان میدهد که یک مبادله دمایی میان آب و سنگ ها در عمق با دمای زیاد انجام می گیرد. به علاوه، مقدار تریتیم این سیال ها بسیار کم است که نشان دهنده گردش طولانی (بیش ازچند ده سال) در زیر زمین است.

همچنین آزمایش های ایزوتوپی نشان داده اند که کلیه آب ها، حتی آنهایی که دمای بالایی در عمق زمین دارند، منشأ جوی دارند و از شکستگی ها و شکاف های موجود وارد مخزن می شوند.

مناطق مناسب که برای مطالعات انرژی زمین گرمایی انتخاب شده اند :

با در نظر گرفتن نتایج حاصل از مطالعات یاد شده و اطلاعات زمین شناسی ساختاری و آب شناختی، چهار منطقه مناسب به عنوان مناطق پیشنهادی برای اکتشافات تفصیلی زمین گرمایی معرفی شده اند.

4-1-  منطقه آذربایجان

این منطقه وسیع خود از سه منطقه کوچک تر سبلان، سهند و ماکوـ خوی تشکیل شده است.

الف-منطقه سبلان: مساحت این منطقه، 8300 کیلومتر مربع است. ویژگی های دمایی این منطقه در ارتباط با آتشفشانی پلیو-کواترنر سبلان و خروج گدازه هایی با ویژگی آلکالن –کالک آلکالن است (انل 1983). برونزدهای گرمابی با دماهایی که گاه بیش از 80 درجه سانتی گراد هستند (مثلاً در قینرچه مشکین شهر با دمای 84 درجه سانتی گراد)مشخص می شود.

بین دماهای تعیین شده با روش های مختلف، اختلاف وجود دارد که می توان آن را به چند علت مربوط دانست:

–  تغییرات آشکاری در سرعت جریان آب برخی از چشمه های در فصل بهار، موید آب های سطحی و ایجاد فشار هیدروستاتیک آن در سیال گرمابی است.

–  براورد دمای مخزن زمین گرمایی با روش نسبت Na/Kدر منطقه، بیش از دمای تعیین شده از روش کوارتز است، زیرا روش زمین دماسنجی سیلیس، دمای کمتری از مقدار واقعی را نشان می دهد. شامل سه ناحیه اکتشافی مشکین شهر، بوشلی و سرعین است. بر اساس محاسبه های انجام شده، میانگین دمای مخزن های مذکور به ترتیب 240، 240 و 140 درجه سانتیگراد است. کل پتانسیل انرژی حرارتی منطقه سبلان 1018 +32 ژول است. در حال حاضر اکتشاف منابع زمین گرمایی در منطقه سبلان با حفر چاه های اکتشافی ادامه دارد.

ب- منطقه سهند: این منطقه بین دو شهر تبریز و مراغه واقع شده است. مساحت این منطقه، 1100 کیلومتر مربع است. ویژگی های گرمایی در ارتباط با آتشفشان سهند است. دمای مخزن در عمق تا دمای 170 درجه سانتی گراد می رسد که دوران گردش چند ده ساله دارد. تغذیه آب در ارتفاع 2700 تا 2000 متر انجام می گیرد. مبادله گرمایی بین آب-سنگ در دماهای نسبتاً پایین انجام می شود.  بر پایه بررسی های ژئوشیمیایی، دمای مخازن موجود در این منطقه بین 100 تا 160 درجه سانتیگراد برآورد شده است. کل پتانسیل انرژی حرارتی منطقه سهند حدود1012 +32 ژول برآورد شده است.

ج- منطقه ماکو ـ خوی: در استان آذربایجان غربی واقع شده است. به مساحت 650 کیلومتر مربع دارد بی هنجاری گرمایی منطقه، محدود به آتشفان های ماکو-خوی و آتشفشان های همجوار، در ترکیه است. بر اساس بررسی های ژئوشیمیایی دمای مخزن های این منطقه بین 120 تا 250 درجه سانتیگراد محاسبه شده است. بر اساس محاسبه های صورت گرفته، پتانسیل انرژی حرارتی منطقه ماکوـ خوی متجاوز از1018 +40 ژول است.

برونزدهای سطحی گرمایی تا 60 درجه سانتی گراد دما دارند. آب های گرم بدون تریتیم، نشان دهنده گردش دراز مدت و عمیق آب در مخزن، و مبادله دمایی آب-سنگ دردمای بالاست .

4-2-   منطقه دماوند

این منطقه در شمال شرق تهران و مجاورت کوه آتشفشان دماوند واقع شده است. مساحت این منطقه 5500 کیلومتر مربع است.  در منطقه دماوند تعدادی گمانه اکتشافی برای تعیین مقدار شیب حرارتی حفر شده است. بر اساس بررسی های ژئوترمومتری، دمای مخزن آن حدود 150 درجه سانتیگراد برآوردشده است. پتانسیل انرژی حرارتی این منطقه در حدود 1018 +5/11 ژول تخمین زده شده است.

بی هنجاری گرمایی به آتشفشان دماوند مربوط می شود که اکنون در مرحله دودخانی است. برونزدهای گرمابی در سطح تا 80 درجه سانتی گراد اندازه گیری شده و در عمق تا 200 درجه سانتی گراد برآورد شده است.

مخازن پتانسیل، محلی و جدا از هم هستند. ستبرای پوش سنگ آن 1000 متر است و منطقه جذب (نفوذ) آب چشمه ها در ارتفاع 2500 متری قرار دارد.

4-3-  منطقه خراسان

این منطقه در نیمه جنوبی استان خراسان واقع شده است و براساس بررسی های لرزه خیزی و زمین شناسی و نیز بررسی های چشمه های آبگرم استان، انتخاب شده است.

بجز مناطق یاد شده در بالا، مناطق دیگری با نشانه های زمین گرمایی به طور پراکنده وجود دارد که پاره ای از آنها اهمیت قابل توجهی دارند، اما تاکنون هیچ مطالعه ای بر روی آنها انجام نگرفته است. این مناطق عبارتند از:

–  منطقه سیستان وبلوچستان، پیرامون آتشفشان تفتان، پیرامون آتشفشان بزمان، وجود چشمه های آب گرم در دو ناحیه تفتان و بزمان، نشان از بی هنجاری گرمایی مناسب در محدوده های این دو آتشفشان دارد.

–  منطقه تکاب: در منطقه تکاب، در پیوند با مگاتیسم جوان(میوسن پسین-پلیوسن) با توجه به چشمه های آب گرم تراورتن ساز و چشمه های گازدار، به نظر می رسد که بی هنجاری گرمایی بالایی داشته باشد. پاره ای از محدوده هایی که بی هنجاری بالایی در منطقه تکاب دارند، عبارتند از: محدوده پیرامون تخت سلیمان و زندان سلیمان، محدوده قینرچه، محدوده آقاتاق، منطقه کوه بابا.

کوه بابا در شمال تکاب و جنوب میانه واقع است. کوه بابا، کوه آتشفشانی نسبتاً بزرگی با سن میوسن پسین –پلیوسن است. پیرامون این کوه آتشفشانی، چشمه های آب گرم نسبتاً زیادی وجود دارد (هرچند باتوجه به شواهد موجود، برخی از آنها به تازگی سرد شده اند) که نشان از بی هنجاری بالای گرمایی در پیرامون این آتشفشان دارد

5-مناطق مستعد بهره برداری از انرژی زمین گرمایی در ایران

 مناطق داراى چشمه هاى آب گرم و آبفشان ها، اولین مناطقى هستند که در آن ها انرژى زمین گرمایى مورد بهره بردارى قرار گرفته و توسعه یافته است. در حال حاضر، تقریبا تمام نیروى الکتریسیته حاصل از انرژى زمین گرمایى از چنین مکان هایى به دست مى اید. در بعضى از مناطق، تزریق ماگما به درون پوسته ى زمین، به اندازه ى کافى جدید و هنوز خیلى داغ است. در این نواحى، درجه ى حرارت سنگ ممکن است به 300 درجه ى سانتى گراد برسد و مقادیر عظیمى انرژى گرمایى فراهم کند. بنابراین، انرژى زمین گرمایى در مکان هایى که فرایندهاى زمین شناسى اجازه داده اند ماگما تا نزدیکى سطح زمین بالا بیاید، یا به صورت گدازه جریان یابد، مى تواند تشکیل شود. ماگما نیز در سه منطقه مى تواند به سطح زمین نزدیک شود:

1- محل برخرود صفحات قاره اى و اقیانوسى (فرورانش)؛ مثلا حلقه ى آتش دور اقیانوس آرام.

2- مراکز گسترش؛ محلى که صفحات قاره اى از هم دور مى شوند، نظیر ایسلند و دره ى کافتى آفریقا

3- نقاط داغ زمین؛ نقاطى که ماگما را پیوسته از جبه به طرف سطح زمین مى فرستند و ردیفى از آتشفشان را تشکیل مى دهند.

پتانسیل های انرژی زمین گرمایی در کدام بخش های ایرا ن قرار دارد و بر چه اساسی انتخاب شده اند؟

پتانسیل انرژی زمین گرمایی در ایران بر اساس مطالعات انجام شده در بیش از ۱۰ منطقه شناسایی شده است.این مناطق بر اساس میزان فعالیت های تکتونیکی، میزان چشمه های آب گرم و ظهورهای سطح الارضی و سایر شواهد زمین شناسی شناسایی شده اند.بر اساس گزارش ارائه شده توسط (سازمان انرژی های نو ایران ، ۱۳۷۷) این مناطق به شرح زیر می باشند.

  • منطقه تفتان – بزمان
  • منطقه نایبند
  • منطقه بیرجند – فردوس
  • منطقه تکاب هشترود
  • منطقه خور – بیابانک
  • منطقه اصفهان – محلات
  • منطقه رامسر
  • منطقه بندرعباس – میناب
  • منطقه بوشهر – کازرون
  • منطقه لار – بستک

6-مشکلات و موانع اجرایی در ایران برای توسعه منابع زمین گرمایی

جایگاه واقعی فاکتورهای زیست محیطی در نظام تولیدی درایران مشخص نشده است. اگر چه تلاش های بسیاری برای روشن ساختن اولویت انرژی پاک بر انواع دیگر انرژی صورت گرفته اما دست آوردها ناچیز بوده است. تغییر نظام انرژی متکی به سوخت خیلی ارزان با جایگاه تثبیت شده خود مستلزم اراده مدیران کلان جامعه است.متأسفانه تا زمانی که مشکل حاصل از سوخت فسیلی به مرز نابودی آشکار محیط زیست نرسد نمی توان توجه همه جانبه ای را برای حمایت از آن جلب نمود . همچنین قیمت پایین سوخت فسیلی در کشور ما و تکیه بر منابع عظیم آن توجه استراتژیک به مبحث انرژی را کم رنگ نموده است.

7-چشم انداز آینده انرژی زمین گرمایی در کشور

تولید برق، یکی از کاربردهای این انرژی به شمار می رود. به کمک آب داغ یا بخار خروجی از چاه های زمین گرمایی می توان طرح های مختلفی را در مجاورت منابع زمین گرمایی اجرا کرد. از سوی دیگر آن دسته از منابع زمین گرمایی، توانایی تولید برق را دارند که درجه حرارت آنها بیش از 200 درجه سانتیگراد باشد. البته اخیراً برخی از کشورها به کمک چرخه های خاص تولید برق (چرخه دومداره) از منابع دارای حرارت کم نیز برق تولید می کنند که طبیعتاً به دلیل بازده پایین این چرخه ها، استفاده از این قبیل نیروگاه ها، مستلزم توجیه اقتصادی مناسب است.

از آنجایی که بر مبنای شواهد موجود، اغلب منابع زمین گرمایی ایران از نوع حرارت پایین هستند، تغییر نگرش از تولید برق به سایر کاربردهای انرژی زمین گرمایی، ضروری به نظر می رسد. در همین راستا و به منظور توسعه همه جانبه و اصولی کاربرد انرژی زمین گرمایی در کشور، برنامه راهبردی ذیل پیشنهاد می شود؛

7-1-  استعدادسنجی سراسری

به رغم تمامی تلاش های ارزشمند صورت گرفته، کماکان حجم اطلاعات موجود درمورد برخی از مناطق کشور بسیار کم است. بنابراین پیشنهاد می شود در نخستین گام، بانک اطلاعاتی مدونی در خصوص منابع انرژی زمین گرمایی در ایران (برای هر یک از استان ها) تهیه و تدوین شود. برای این منظور می توان از داده های زمین شناسی، لرزه خیزی، مشخصات چشمه های آبگرم و… کمک گرفت.

7-2-  اولویت بندی مناطق شناسایی شده

پس از انجام استعدادسنجی سراسری، مناطق مستعد زمین گرمایی در کشور شناسایی خواهند شد. بدون شک، مناطق مذکور دارای مشخصات متفاوتی هستند. لذا در این مرحله از برنامه راهبردی، مناطق شناسایی شده براساس درجه حرارت تقریبی مخزن، وسعت، وضعیت جغرافیایی، میزان بیکاری ساکنان اطراف و عوامل دیگر، اولویت بندی خواهند شد.

7-3-  اکتشاف در مناطق اولویت دار

پس از شناسایی مناطق زمین گرمایی مستعد در هر یک از استان ها، می توان برنامه اکتشافی مدونی را در مستعدترین منطقه اجرا کرد. بدین ترتیب با اجرای بررسی های اکتشافی، حفر چاه های عمیق و انجام آزمایش چاه ها، حجم و درجه حرارت آب داغ خروجی از مخزن زمین گرمایی به دقت مشخص خواهد شد.

7-4- طراحی و اجرای پروژه های کاربرد مستقیم

در این مرحله، با توجه به مشخصات فیزیک و شیمیایی سیال مخزن زمین گرمایی و نیز در نظر گرفتن شرایط محیطی نظیر وضعیت کشاورزی، باغداری، آب و هوا، اجتماعی، زیست محیطی و صنعتی نواحی اطراف منابع شناسایی شده می توان پروژه های قابل اجرا توسط آب داغ خروجی از چاه ها را طراحی و اجرا کرد. همان گونه که پیشتر اشاره شد، طرح های مذکور بسیار متنوع بوده و شامل مجتمع های گردشگری و آب درمانی، گلخانه ها، کارخانه های علوفه خشک کنی، پرورش انواع آبزیان و تولید کنسرو و… می شود.

با نگاهی اجمالی به طرح های فوق، می توان پیش بینی کرد که اجرای طرح های کاربرد مستقیم، چه نقش مهمی در اشتغال زایی در سراسر کشور (چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم) خواهد داشت.

 

پیام بگذارید