اینستاگرام

اینستاگرام خطا بر می گرداند.
مروری بر رده بندی کانسارها
۱۳۹۲/۰۹/۲۲ 0

 اکتشاف مواد معدنی ، زیربنای اقتصاد و صنعت هر جامعه را تشکیل می دهند. بشر از همان آغاز آفرینش خود و در طول تاریخ ، بر حسب نیازمندی ها و شناخت ، از مواد معدنی استفاده کرده است و همچنان اکتشاف و بهره برداری از تمامی انواع مواد معدنی به روش های گوناگون ادامه دارد.

در رسیدن به اهداف فوق، از روش های مختلف تجزیه مواد معدنی؛ از جمله روش های ژئوفیزیکی و ژئوشیمیایی و فرآوری مواد استفاده شده است. همچنین در انجام پروژه های مختلف اکتشافی باید به مسائل زیست محیطی نیز دقت لازم را مبذول داشت.

تاریخچه

سنگ ها و کانی های غیر فلزی اولین موادی هستند که انسان اولیه آنها را به کار برده است. آثار به دست آمده از کاوش های باستان شناسی حاکی از آن است که انسان های اولیه از فلینت، چرت و دیگر سنگ های سخت برای ساختن اسلحه و کندن غارها استفاده نمودهاند و همچنین خاک رس و سنگ را برای ساختن ظروف گلی و اهرام شگفت انگیز مورد استفاده قرار دادهاند.

ظهور انسان و اشیای دست ساز بشری در عصر پارینه سنگی (Paleolithic old stone age) در 750 هزار سال پیش از میلاد آغاز شده است. بر اساس مطالعات باستان شناسی، طلا Au)) نخستین فلزی بوده که بشر به صورت خالص از رودخانه ها جمع آوری نموده و مس نیز نخستین فلزی است که انسان قادر به ذوب آن شده است. در مورد تاریخ استفاده از مس نظرات ضد و نقیضی دیده می شود. گروهی استفاده از آن را در حدود 20 هزار سال پیش از میلاد ، و عدهای تاریخ استفاده آن را به حدود 12 هزار سال پیش از میلاد و به کشور مصر نسبت می دهند.

سیر تحولی

  • بر طبق نوشته های هرودت ، یونانیان در سال های 420 تا 384 قبل از میلاد از رگه های کوارتزی برای کشف ذخایر طلا استفاده نموده اند.
  • ابو علی سینا ، فیلسوف و دانشمند ایرانی ( 1037 ـ 980 میلادی ) اولین کسی است که مواد معدنی را تقسیم نمود. این رده بندی شامل سنگ ها، فلزات، سولفورها، نمک ها و ترکیبات دیگر است.
  • اولین نظریه در مورد منشأ مواد معدنی توسط جورج اگریکولا در سال 1556 ارائه شد. این دانشمند به کمک مطالعات دقیق انجام شده روی ناحیه معدنی ارزبرگ آلمان ، چگونگی تشکیل این ذخیره را به طور سیستماتیک بیان نمود. در قرن هیجدهم مجددا پژوهش هایی در زمینه چگونگی تشکیل مواد معدنی به خصوص در منطقه ارزبرگ آلمان توسط دلیاس ( 1770 ) ، هنگل (1725) ، زیرمن ( 1746) انجام شد.
  • در اواخر قرن هیجدهم ، ورنر از آلمان و جیمز هاتن از اسکاتلند ، دو نظریه متفاوت در مورد منشا مواد معدنی ارائه دادند و بحث های زیادی در این باره آغاز گردید. ورنر در سال 1775 نظریه نپتونیست را ارائه نمود. بر طبق این نظریه سنگ های رسوبی و سنگ های آذرین و حتی رگه ها از طریق ته نشینی در اقیانوس به وجود آمده اند. هاتن نیز در سال 1778 نظریه پلوتونیست را پیشنهاد کرد. وی ضمن رد کردن نظریه ورنر ، معتقد بود که سنگ های آذرین و مواد معدنی مذاب از اعماق زمین منشا گرفته اند.
  • در اواخر قرن نوزدهم ، دانشمندان آمریکایی و اروپایی در مورد نحوه تشکیل مواد معدنی نظریه های مختلف دیگری ارائه داده اند. مطالعه و پژوهش هایی که تا کنون در زمینه منشا و چگونگی تکشیل کانی ها توسط دانشمندان انجام شده موجب ارائه ی نظریه های جدیدی شده که اکتشاف مواد معدنی را در تمامی مراحل کم هزینه تر ، آسان تر و با موفقیت آمیزتر نموده است.
  • برخی، ساکنان اولیه ایرانیان را نخستین ذوب کنندگان و استفاده کنندگان از فلز مس تصور می کنند و تاریخ آن را به حدود 9 هزار سال پیش از میلاد می دانند. با این حال ، به نظر بسیاری از باستان شناسان استخراج و ذوب مس توسط ساکنان اولیه ایران و در محلی به نام تبلیس صورت گرفته است. بر اساس شواهد باستان شناسی و معدن کاری قدیمی ، مرکز ، شرق و شمال ایران دارای کهن ترین پیشینه فلزگری می باشند. اواخر هزاره هفتم در ایران را مرحله گذر از عصر نو سنگی به عصر فلزات می دانند، در حالی که عصر نو سنگی در اروپا تا هزاره چهارم ادامه داشته است.

امروزه سه رده بندی برای کانسارها مورد استفاده قرار می گیرد که ممکن است با توجه به شرایط خاص یک کانسار ، یکی بر دیگری ترجیح داده شود. این رده بندی ها به صورت زیر می باشد:

* رده بندی نیگلی کانسارها ( 1929 ):

1)      کانسارهای نفوذی

  • ارتو ماگمایی
  • پنوماتولیتی
  • گرمابی

2)      کانسارهای آتشفشانی

* رده بندی کانسارها توسط اشتایدرون:

    I. کانسارهای نفوذی و ماگمایی

    II. کانسارهای پنوماتولیتی

    III. کانسارهای گرمابی

    IV.  کانسارهای حاصل از گازها و بخارات درونی که به مناطق سطحی راه می یابند.

* رده بندی کانسارها توسط لیندگرن:

       i.  تجمع کانی ها در اثر انجام واکنش های شیمیایی

       ii.  تغییرات و تجمع مکانیکی مواد معدنی

** رده بندی تجاری مواد معدنی و کانسارها:

عناصر:

مواد معدنی اغلب به خاطر وجود عنصر یا عناصر خاصی که همراه دارند بهره برداری می شوند این مواد ، پایه و اساس صنایع را تشکیل می دهند. عناصر مهم به شرح ذیل میباشند:

1- عناصر فلزی: منگنز(Mn)، آهن(Fe)، تیتانیوم(Ti)، کروم(Cr)،…

2-عناصر سبک: منیزیم(Mg)، آلمنیوم(Al)، لیتیوم(Li)، بریلیوم(Be)،…

3- عناصر بنیادی: مس(Cu)، روی(Zn)، سرب(pb)،…

4- عناصر جزئی: تنگستن(W)، زیرکونیم(Zr)، سزیم(Cs)، بیسموت(Bi)،…

5- عناصر گران بها: طلا(Au)، نقره( Ag)، پلاتین(Pt)،….

6- عناصر رادیواکتیو: توریم(Th)، اورانوم(U)، رادیوم(Ra)،….

7-عناصر کمیاب: سریم( Ce)، لانتانیوم(La)، قلع(Sn)،….

کانی ها:

برخی از کانی ها به دلیل خواص فیزیکی و شیمیایی ویژه ای که دارند در صنایع مختلف به مصرف میرسند:

1- دیر گدازها: گرافیت – کرومیت – منیزیت – بوکسیت ….

2- عایق حرارتی: آسبست – ورمیکولیت

3- کمک دوبها: فلوریت – آلبیت – بوراکس – کربنات سدیم

4- کودهای شیمیایی: آپاتیت – نیتراتها – نمکهاس سدیم و پتاسیم – گلاکونیت

5- پرکنندهها: کائولین – تالک – میکاها – باریت – فلوسپاتها

6- سرامیک: کائولین – کانی های رسی – فلدسپات سدیک

7- تصفیه ، بیرنگ کننده ها و جذب کننده ها: مونتموریونیت – زئولیت – کائولین

8- مصارف شیمیایی: نمکها – گوگرد – پیریت – ارسینوپیریت – زرنیخ ها

9- مواد رنگی: گوتیت – لیمونیت – هماتیت – مگنیتیت – گرانیت

10- کانی های قیمتی: فیروزه – عقیق – ژادیت ( یشم ) اوپال

بلورها:

برخی ار کانی ها هنگامی که تشکیل بلور درشت دهند ارزش اقتصادی خواهد داشت:

1- ساب و پولیش: الماس – کروندم – توپاز – گارنت – کوارتز – فلدسپات

2- دی الکتریک: موسکویت – فلوگوپیت

3- پیزو کریستال ها: کوارتز – تورمالین – زینکیت – تلوریت

4- ساخت عدسی و قطعات نوری: فلوریت شفاف – کوارتز شفاف – کلیسیت شفاف – ژیپس شفاف

5- بلورهای زینتی و قیمتی: الماس – زمرد ( بریل ) – لعل ( اسپینل ) – یاقوت ( کرندوم ) – توپاز

مصارف سنگ ها و خاک ها:

1- سیمان : آهک – مارن – بوکسیت – گچ

2- مواد سبک وزن عایق های حرارتی و صوتی : پامیس – پرلیت – شیل – اسلیت

3- سرامیک ها : پگماتیت – نفلین سینیت – گرانیت – کوارتزیت – خاکهای رسی

4- سنگ های تزئینی : مرمرها – گرانیت – دیوریت – سرپانتین

5- مصالح ساختمانی : شن و ماسه – گچ – خاکهای رسی

6- تصفیه و بی رنگ کننده ها : بنتونیت – دیاتومیت – پرلیت

7- دیر گدازها : بوکسیت – خاک رس آتشخوار – کوارتزیت – منیزیت – دولومیت

8- ساینده ها : کوارتزیت – گرانیت – ماسه سنگ – پردیت – بازالت – چرت

9- کمک ذوب ها : سنگ آهک – دولومیت

10- کودهای شیمیایی : فسفریت – گچ – ماسهسنگ – گلاکونیتدار

11- پرکننده ها : سنگ آهک – پامیس – پرلیت – گچ – بنتونیت – دیاتومیت – نفلین سینیت -اسلیت

پیام بگذارید